Σελίδες

Πέμπτη 28 Νοεμβρίου 2013

ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ



Είναι γνωστό ότι, ούτε από τον περιγεννητικό έλεγχο, ούτε κατά τη γέννηση του παιδιού με ΔΑΔ, είναι δυνατόν να εντοπιστεί προς το παρόν, η διαταραχή, ή η προδιάθεση για αυτήν.
Εφόσον οι ΔΑΔ δεν ανιχνεύονται με ιατρικές εξετάσεις, το πρόβλημα δε γίνεται γνωστό σε προγεννητικό στάδιο, ούτε και κατά  τους πρώτους μήνες της ζωής του παιδιού, εφόσον τα συμπτώματα δεν είναι ακόμα εμαφνή και η εμφάνιση του παιδιού είναι αστιγμάτιστη. Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, η έναρξη των προβλημάτων και κατά συνέπεια η εντόπιση τους από την οικογένεια, γίνεται σταδιακά. Τα πρώτα ανησυχητικά στοιχεία διαπιστώνονται συνήθως μετά το πρώτο έτος της ηλικίας και σπάνια πριν τους 18 έως 24 μήνες. Ακόμα κι όταν τα πρώτα σημάδια, όπως η απουσία ή καθυστέρηση του προφορικού λόγου και της κοινωνικής συμπεριφοράς ή η διαταραχή συναισθηματικών αντιδράσεων, είναι εμφανή στους ειδικούς, οι γονείς, ακόμη και αφού τα εντοπίσουν, δυσκολεύονται να πιστέψουν ότι οφείλονται σε διαταραχές με τόσο σοβαρές συνέπειες, όπως αυτές των ΔΑΔ.
Η καθολική αναστάτωση στη ζωή του παιδιού, που συνεπάγεται η διάγνωση του αυτισμού και των συναφών αναπτυξιακών διαταραχών, είναι φυσικό να έχει επιπτώσεις σε όλο το φάσμα της οικογενειακής ζωής. Αξίζει, λοιπόν, να επισημανθούν οι επιδράσεις που υφίστανται όλες οι ενδοοικογενειακές σχέσεις, καθώς και οι ευρύτερες κοινωνικές σχέσεις της οικογένειας. Πολύ συχνά, λόγω των άμεσων αναγκών του παιδιού με ΔΑΔ, παραμελούνται οι εξίσου σημαντικές, αλλά λιγότερο αντιληπτές, ανάγκες των αδελφών του. Η σφαιρική αντιμετώπιση των αναγκών της οικογένειας του παιδιού με ΔΑΔ πρέπει να περιλαμβάνει τα συχνά παραμελημένα αδέλφια και να αξιοποιεί το δυναμικό τους, όπως και κάθε άλλου μέλους της οικογένειας, για την ισόρροπη πορεία της οικογενειακής ζωής.

Οι πολλαπλές και σύνθετες ανάγκες της οικογένειας απαιτούν πολυδιάστατη αξιολόγηση, που θα περιλαμβάνει ανάλυση των αναγκών του παιδιού και των γονέων. Επίσης, πρέπει να περιλαμβάνει αξιολόγηση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών, ώστε να αναζητηθεί η κατάλληλη και πάντα σφαιρική ανταπόκριση σε αυτές τις ανάγκες.

Οι αντιδράσεις των γονέων

Το σύνθετο πλέγμα των γονικών αντιδράσεων στην παρουσία ενός παιδιού με ΔΑΔ στην οικογένεια μπορεί να αναλυθεί μόνο πολυπαραγοντικά, δηλαδή βάσει ποικίλων και πολλών παραμέτρων. Κατ’ αρχάς οι γονεικές αντιδράσεις δεν είναι ανεξάρτητες από τις επικρατούσες απόψεις για την παθογένεση ενός τόσου σοβαρού προβλήματος. Ενώ παλαιότερα οι γονείς ήταν εκείνοι που ενοχοποιούνταν για την πρόκληση διαταραχών που εμπίπτουν στο φάσμα του αυτισμού, σήμερα, μετά από συστηματικές έρευνες είναι αδιαφιλονίκητο ότι οι γονείς των παιδιών με ΔΑΔ δε διαφέρουν ως προς τους παράγοντες ψυχοπαθολογίας, αλλά ούτε στον τρόπο διαπαιδαγώγησης, από τους γονείς παιδιών με τυπική ανάπτυξη.

Συνήθως, παρά την καλή αποδοχή ενός παιδιού με ΔΑΔ από την οικογένεια του και την κατάλληλη προσαρμογή της στις ανάγκες του (δεδομένης, βέβαια, της παροχής βοήθειας για την αντιμετώπιση των προβλημάτων του παιδιού) είναι αναπόφευκτες οι έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις των γονέων. Οι αντιδράσεις, μάλιστα, κλιμακώνονται όσο αυξάνεται η συνειδητοποίηση της σοβαρότητας και της μακράς διάρκειας του προβλήματος. Αμβλύνονται, όμως, και πάλι σταδιακά και ανάλογα με την ικανότητα των γονέων να αναπροσαρμοστούν πρακτικά, αλλά και συναισθηματικά, τη ζωή και τις προσδοκίες τους στα καινούρια δεδομένα που συνεπάγεται η συμβίωση με ένα τέτοιο παιδί.



Μαρία Γκουγκούμη – Ειδική Παιδαγωγός
 Αργυρώ Καραμπά – Θεραπεύτρια Λόγου &Ομιλίας

grafwnimata.gr



Η αγάπη, η μοναδική απάντηση στη βία και το έγκλημα

 Εγώ μιλάω για δύναμη


(Μουσική Δήμητρα Γαλάνη,
Στίχοι Λίνα Νικολακοπούλου,
τραγούδι Νατάσα Μποφίλιου και Ελεονώρα Ζουγανέλη,
από το δίσκο Είπα στους φίλους μου)
Όλα ξέρω γιατί γίνονται και πώς λειτουργούν,
το μυαλό με βοήθησε να καταλαβαίνω,
οι ευαίσθητοι αμύνονται στη ζωή και αργούν,
κι η λαχτάρα τους συνήθισε να πατάει το φρένο.
Μα εγώ μιλάω για δύναμη,  της αγάπης ισοδύναμη,
και ζητάω προτεραιότητα, φύση, θέση  κι ιδιότητα.
Μα εγώ μιλάω για δύναμη, της ελπίδας ισοδύναμη,
και γυρνάω στην αθωότητα, την παλιά μου την ταυτότητα.
Όλα ξέρω τι σημαίνουνε και τι εννοούν,
το μυαλό μου με συντόνισε στο καινούργιο μήκος,
οι ευαίσθητοι παθαίνουν και παρανοούν,
λες κι ο κόσμος το κανόνισε να γλιτώνει ο λύκος.
 Μα εγώ μιλάω για δύναμη,  της αγάπης ισοδύναμη,
και ζητάω προτεραιότητα, φύση, θέση  κι ιδιότητα.
Μα εγώ μιλάω για δύναμη, της ελπίδας ισοδύναμη,
και γυρνάω στην αθωότητα, την παλιά μου την ταυτότητα.
 

Ερμηνευτικά σχόλια

Όλα ξέρω γιατί γίνονται και πώς λειτουργούν: ο άνθρωπος αναζητεί στη ζωή του να μάθει γιατί γίνεται ό,τι γίνεται. Γιατί υπάρχει ο κόσμος. Γιατί οι άνθρωποι χτίζουν σχέσεις και γιατί τις χαλάνε. Γιατί να υπάρχουν αδικίες. Γιατί να κυριαρχεί το κακό. Υπάρχουν μηχανισμοί που ερμηνεύουν τον κόσμο και την πορεία του. Ο άνθρωπος χρειάζεται να βάλει το μυαλό του να λειτουργήσει. Να μάθει. Να κρίνει. Να καταλαβαίνει. Ακόμη κι αν όλα δεν μπορέσει να τα αντιμετωπίσει και να τα ερμηνεύσει, θα βρει κλειδιά που θα τον κάνουν να πλησιάσει το νόημα.
Οι ευαίσθητοι αμύνονται: όποιος στην καρδιά του έχει ευαισθησία μπορεί να συλλάβει πιο εύκολα τα μηνύματα. Τότε όμως νιώθει ότι ο κόσμος δεν μπορεί να πορευτεί σύμφωνα με ό,τι ονειρεύεται. Υπάρχει αδικία. Υπάρχει δυσκολία εκπλήρωσης των στόχων. Το κακό κυριαρχεί. Ποιος πρέπει να είναι ο ενδεδειγμένος τρόπος αντίδρασης; Η παραίτηση από τους στόχους και τα όνειρα; Η ανοχή στο κακό και τις ποικίλες μορφές του; Το να διορθώσουμε με κάθε μέσο, ακόμη και με τη βία το άδικο; Η λύση βρίσκεται στο να αξιοποιήσουμε τη δύναμή μας για να επιβάλλουμε τον δικό μας τρόπο; Ακόμη κι αν αυτός βρίσκει αντιδράσεις από τους άλλους; Έχουμε δικαίωμα τότε να αξιοποιήσουμε τη δύναμή μας ώστε να τιμωρήσουμε όσους μας αντιστέκονται; Να εκδικηθούμε όσους μας βλάπτουν;  Να διορθώσουμε τα λάθη του κόσμου, επιβάλλοντας την δική μας αλήθεια;
Δύναμη ισοδύναμη της αγάπης: Το τραγούδι μας μιλά για μιαν άλλη δύναμη, ισοδύναμη της αγάπης και της ελπίδας. Αυτή είναι η δύναμη της πίστης. Είναι αυτή που γνωρίζει να εμπιστεύεται το Θεό. Που καθιστά την αγάπη κέντρο της πορείας μας. Μπορούμε να παλέψουμε να διορθώσουμε τις αδικίες. Πρωτίστως με το να τις γνωρίζουμε. Με το να μην κρυβόμαστε. Με το να τις φανερώνουμε γιατί χωρίς αλήθεια τίποτε δεν έχει νόημα. Αλλά και με το να ενδιαφερόμαστε να βοηθήσουμε αυτούς που πράττουν το κακό, να το καταλάβουν. Με κάθε δυνατό τρόπο. Με τον λόγο. Την προσευχή. Το παράδειγμα. Το να είμαστε κοντά τους. Αλλά και με το να μην κολλάμε σε όσους δεν θέλουν να διορθωθούνε. Να εμπιστευόμαστε το Θεό, που ξέρει πότε πρέπει να δώσει λύση στις δυσκολίες. Αγάπη σημαίνει εμπιστοσύνη και επιθυμία να υπάρξει δικαιοσύνη για όλους. Όχι όμως με βία, αλλά με πίστη.
Προτεραιότητα, φύση, θέση, ιδιότητα: προτεραιότητα έχει η ζωή και ο άνθρωπος. Φύση είναι ότι όλοι οι άνθρωποι είμαστε πλασμένοι κατ’ εικόνα Θεού και δεν έχουμε δικαίωμα να προσβάλλουμε και να ισοπεδώνουμε κανέναν, όσο διαφορετικός κι αν είναι σε σχέση με μας. Η θέση έχει να κάνει με το σημείο στο οποίο βρίσκεται ο καθένας από μας. Ανεξάρτητα από τις γνώσεις, τις ικανότητες, τον πλούτο ή την φτώχεια, τις προοπτικές μας, ο καθένας μας πρέπει να αναγνωρίζει και να αναγνωρίζεται. Να ζητά από τους άλλους τον σεβασμό που οφείλουμε να δείχνουμε μεταξύ μας, αλλά και να αποδίδει αυτό τον σεβασμό στον καθέναν. Η ιδιότητα είναι τα χαρίσματα που μπορούν να μας βοηθήσουν να γίνουμε καλύτεροι, αλλά και να συμβάλουμε στο να γίνουν οι άλλοι καλύτεροι. Χρειάζεται αυτογνωσία, ώστε να μην θεωρούμε τους εαυτούς μας ότι δικαιούνται περισσότερα  ενώ δεν έχουν τέτοιες δυνατότητες ή δεν κοπιάζουν γι’ αυτό. Και να δείχνουμε με την δύναμη της αγάπης ότι παλεύουμε. Για να έχουμε δικαίωμα να ζητούμε.
Να γλιτώνει ο λύκος: ο κόσμος σήμερα αποθεώνει τους λύκους. Αυτούς που είναι άρπαγες, που δεν έχουν ευσπλαχνία, που κατασπαράζουν τα θύματά τους για να επιβιώσουν ή να δοξαστούν οι ίδιοι ή για να αναδειχθούν στην κοινωνία ή για να εκδικηθούν. Πλήθος τηλεοπτικών σειρών, ταινιών, κειμένων στην ουσία έμμεσα δοξάζουν όσους λειτουργούν σαν τους λύκους. Επιβιώνουν χάρις στη δύναμή τους. Κυριαρχούν. Μένουν ατιμώρητοι. Οι λύκοι γίνονται ήρωες ή υποκείμενα θαυμασμού, ενώ ο κόσμος δεν λυτρώνεται με τη βία και το κακό.
αθωότητα, παλιά ταυτότητα: η αγάπη, η ελπίδα, η πίστη δίνουν  ταυτότητα στον άνθρωπο. Αρχές και αξίες παλιές, όμορφες, δυνατές. Είναι οι αξίες της παιδικής μας ηλικίας. Εκεί που μπορούμε να δείξουμε την αγάπη συγχωρώντας. Την ελπίδα με το να μην απογοητευόμαστε και να παλεύουμε να διορθώσουμε τα πράγματα. Και την πίστη με την εμπιστοσύνη σε όσους μας αγαπούνε, αλλά και στο Θεό. Αυτή είναι μια αθωότητα που όλοι μας έχουμε ανάγκη. Κι εδώ έρχεται η νίκη εναντίον κάθε μορφής βίας και εγκλήματος, τα οποία προέρχονται από την απουσία της αγάπης. Όποιος ασκεί βία ή γίνεται εγκληματίας δεν έχει μάθει να αγαπά και να αγαπιέται.  Η αληθινή δύναμη βρίσκεται στην αγάπη!

Β. Η δύναμη της Αγάπης νικά κάθε έγκλημα και κάθε βία

«Νους αποστάς του Θεού ή κτηνώδης ή δαιμονιώδης εστί», μας λέει η Εκκλησία μας. Όποιος νους απομακρύνεται από το Θεό κάνει τον άνθρωπο να μοιάζει είτε με άλογο ζώο, που το μόνο που έχει στα χέρια του είναι η δίψα για δύναμη και κυριαρχία ή μοιάζει με δαίμονα, με τον διάβολο που ζητά να κάνει το κακό παντού.
             Νεώτεροι και μεγαλύτεροι γινόμαστε μάρτυρες της κυριαρχίας του κακού στη ζωή μας. Υπάρχουν μάλιστα περιπτώσεις, στις οποίες είμαστε και έτοιμοι να το δικαιολογήσουμε. Επειδή υπάρχει αδικία στον κόσμο. Επειδή και άλλοι κάνουν το κακό και χρειάζεται η τιμωρία. Επειδή δεν έχουν δικαίωμα να μας φέρονται άσχημα. Επειδή ο εγκληματίας έχει δύναμη στα χέρια του. Ο εγκληματίας αποκτά δόξα, γιατί προβάλλεται από παντού, ιδίως από την τηλεόραση και το Ίντερνετ. Υπάρχει και βία που αποσκοπεί στο καλό. Το κυριότερο έχει να κάνει με την αίσθηση ότι η δικαιοσύνη αργεί να αποδοθεί. Επομένως, κάτι πρέπει να γίνει. Έτσι, εκτός από τα εγκλήματα που έχουν να κάνουν με το προσωπικό επίπεδο, την διαταραγμένη προσωπικότητα των ανθρώπων, τον λανθασμένο τρόπο με τον οποίο έχουν μεγαλώσει, το περιβάλλον που δεν βοηθά, έχουμε φτάσει στο σημείο να δικαιολογούμε την συγκρότηση συμμοριών, την αίσθηση ότι το κράτος δεν μπορεί να επιβάλει τον νόμο και ότι πρέπει να οργανωθούν οι άνθρωποι σε δικές τους ομάδες για να δώσουν ένα μήνυμα στον κόσμο.
                Η Εκκλησία πιστεύει ότι το έγκλημα είναι αμαρτία και μάλιστα μεγάλη. Το έγκλημα στρέφεται εναντίον του άλλου ανθρώπου. Ο εγκληματίας αναλαμβάνει το ρόλο του Θεού. Αφαιρεί ζωές, εκδικείται και τιμωρεί. Νομίζει ότι έχει την δύναμη να κάνει ό,τι θέλει. Αυτή η στάση όμως αποτελεί έκφραση μεγάλης ύβρεως, αλαζονείας, δηλαδή μορφή δαιμονικής συμπεριφοράς. Πηγάζει από την απουσία της αγάπης, από το γεγονός ότι ο άνθρωπος δεν έμαθε να λύνει τα προβλήματα και τις διαφορές με αγάπη, αλλά ούτε και έμαθε ότι δεν μπορεί να είναι αυτός το κέντρο του κόσμου.
                Για την Εκκλησία η αληθινή δύναμη βρίσκεται στην αγάπη. Η αγάπη συγχωρεί. Η αγάπη επισημαίνει την αλήθεια, αλλά ξέρει να περιμένει. Και ο Θεός θα δείξει στον αμαρτωλό, ακόμη και στον εγκληματία, δρόμο μετάνοιας. Η αίσθηση ότι όλα πρέπει να διορθωθούν εδώ και τώρα δεν ωφελεί. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι δεν πρέπει να παλεύουμε για πιο δίκαιο κόσμο, για πιο δίκαιες ανθρώπινες σχέσεις, με πνεύμα υποχώρησης, θυσίας και παραίτησης από την αίσθηση ότι εμείς είμαστε το κέντρο του κόσμου, αλλά και την ίδια στιγμή με κριτήριο την αλήθεια να κρίνονται οι πράξεις όλων. Ο Θεός δεν θέλει την αδικία.
                Όσο κι αν φαίνεται παράταιρο, μόνο η αγάπη μπορεί να διορθώσει αληθινά τις αδικίες. Μόνο η αγάπη είναι γνήσια δύναμη. Αυτή μπορεί να κάνει την κοινωνία καλύτερη. Μαζί με τους ανθρώπινους θεσμούς, που δεν θα αφήνουν το κακό να θριαμβεύει, χρειάζεται όλοι μας να δείχνουμε κατανόηση και να προσπαθούμε με τη δύναμη της αγάπης να δώσουμε ευκαιρίες σε όλους. Χωρίς να δικαιολογούμε το κακό, ούτε να θέλουμε να το διορθώσουμε κάνοντάς το χειρότερο. Οποιαδήποτε μορφή βίας, από οπουδήποτε κι αν προέρχεται, είναι καταστροφή. Ας μην το ξεχνούμε και ας μην θαυμάζουμε τους νταήδες κάθε εποχής, που γίνονται εγκληματίες. Να παλεύουμε εναντίον της κοινωνικής και πολιτικής αδικίας, όχι όμως να δικαιολογούμε τα εγκλήματα κάθε μορφής. Και εννοείται ότι και σε προσωπικό επίπεδο κανέναν πρόβλημα δεν αντιμετωπίζεται με τη βία και την εκδίκηση. Ή παραιτείσαι από τη σχέση με έναν άνθρωπο που δεν θέλει να διορθωθεί, τον συγχωρείς και προχωράς στη ζωή σου ή τον αφήνεις στα χέρια του Θεού.
               Είναι αυτονόητο ότι οποιαδήποτε εγκληματικότητα εναντίον ξένων, μεταναστών, διαφορετικών σε σχέση με μας, δεν μπορεί να δικαιολογηθεί. Μας απομακρύνει από την αληθινή χριστιανική μας ταυτότητα, την οποία έχουμε ανάγκη να την ξαναβρούμε.  Άλλωστε, ο Χριστός σταυρώθηκε για όλο τον κόσμο και για όλους τους ανθρώπους. Συγχώρεσε όλους, ακόμη και όσους εγκληματούσαν εναντίον Του. Αυτό είναι ένα μήνυμα πάντα, αλλά και ιδιαίτερα σήμερα, επίκαιρο.  

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΩΝ ΠΑΝΤΩΝ ΠΟΛΕΩΣ
ΝΕΑΝΙΚΗ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ-ΛΥΚΕΙΟΥ
ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ  2          
12.10.2013

Οι προκλήσεις για τα παιδικά δικαιώματα, οι ευκαιρίες και οι πρακτικές των υπερασπιστών τους

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Δικαιωμάτων του Παιδιού, απευθυνθήκαμε σε έναν από τους χαρακτηριστικούς τους υπερασπιστές, το Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού, για να μάθουμε τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες για τη διασφάλιση των παιδικών δικαιωμάτων.

 
Ιδιαίτερα σήμερα, με τη διάλυση του κράτους πρόνοιας...
πάνω από το ένα τρίτο του παιδικού πληθυσμού
βρίσκεται κάτω από τη μεγάλη απειλή.

Το Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού είναι μη κερδοσκοπικό σωματείο, που ιδρύθηκε το 2004, με στόχο την ευαισθητοποίηση και παρέμβαση στα προβλήματα που αφορούν τα Δικαιώματα του Παιδιού.
Έχει αναπτύξει πρωτοβουλίες και δράσεις σχετικά με την εφαρμογή της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού του ΟΗΕ στη χώρα μας, καθώς επίσης και για το σεβασμό της διαφορετικότητας και τις διακρίσεις.
Τα μέλη του είναι εκπαιδευτικοί, γονείς, πανεπιστημιακοί, συγγραφείς, καλλιτέχνες και παιδιά, που δρουν εθελοντικά μέσα και έξω από τη σχολική κοινότητα, πραγματοποιούν έρευνες, καμπάνιες και προγράμματα.
 
Κατά τα τελευταία χρόνια το «Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού» έφερε σε πέρας τέσσερα κύρια προγράμματα:
 
1.Την προώθηση των δικαιωμάτων του παιδιού στο εσωτερικό της σχολικής κοινότητας μέσω της προώθησης της ανάγνωσης, συναντήσεων με συγγραφείς παιδικού βιβλίου και της εφαρμογής εκπαιδευτικών προγραμμάτων που ευνοούν το διάλογο, τη διαφορετικότητα και τη δημιουργικότητα έναντι των διακρίσεων και της ενδοσχολικής βίας και εκφοβισμού (2005-2009).
 
2. Την υποστήριξη ασυνόδευτων ανήλικων αιτούντων άσυλο μέσω ενός εκπαιδευτικού και πολιτιστικού προγράμματος που προέβλεπε: διδασκαλία της ελληνικής και αγγλικής γλώσσας, κοινωνικοποίηση, παροχή επαγγελματικής εκπαίδευσης, ψυχολογική, ιατρική και υλική υποστήριξη (2009-'10).
 
3. Την υποστήριξη περισσότερων από εκατό οικογενειών με ανήλικα παιδιά της κοινότητας Αφγανών προσφύγων «Σαμάρια» στο Μεταξουργείο. Το πρόγραμμα περιλάμβανε διδασκαλία της ελληνικής και αγγλικής γλώσσας για ενήλικους και νεαρά παιδιά, δημιουργική απασχόληση για τα μικρότερα παιδιά, ψυχολογική υποστήριξη, διανομή τροφίμων, ρούχων και ειδών πρώτης ανάγκης, εμβολιασμούς, ιατρική φροντίδα και εξετάσεις, ψυχαγωγικές και μορφωτικές εκδηλώσεις (2010-'11).
 
4. Από τον Οκτώβριο 2012 λειτουργεί το «Εργαστήρι Πολιτισμού» για παιδιά στην οδό Αλκαμένους 11, Στ. Λαρίσης. Είναι ένας χώρος που διαθέτει παιδική δανειστική βιβλιοθήκη και το καθημερινό πρόγραμμα περιλαμβάνει εκπαιδευτικά προγράμματα για σχολικές τάξεις, δημιουργικές ομάδες, ομάδες ανάγνωσης, καλλιτεχνικές δραστηριότητες, web-radio, κλπ. Επίσης οργανώνει σεμινάρια γονέων, νομική, κοινωνική, ψυχολογική και υλική υποστήριξη για τις οικογένειες των παιδιών, καθώς και ψυχαγωγικές και μορφωτικές επισκέψεις. Το «Εργαστήρι» πραγματοποιήθηκε χάρη στην ευγενική δωρεά του Ιδρύματος «Σταύρος Νιάρχος».
 
Στο Διοικητικό Συμβούλιο του Δικτύου συμμετέχουν: Μυρσίνη Ζορμπά (πρόεδρος), Γιάννα Αλιβιζάτου (αντιπρόεδρος), Χριστίνα Οικονομοπούλου (γραμματέας), Ηλίας Νάτσιος (ταμίας). Μέλη: Γεράσιμος Γιαννόπουλος, Νατάσα Δίπλα, Στέφανος Κατής, Λουίζα Λιόλιου, Μιράντα Παπαδοπούλου, Γιώργος Σαχίνης, Σταμάτης Σκαμπαρδώνης, Στέλλα Τσίτουρα, Ειρήνη Ψαρέλλη.
 
Το «Δίκτυο» δραστηριοποιείται από το 2000 και έχει αναπτύξει δράσεις και καμπάνιες σχετικά με:...

*τη διάδοση και την τήρηση της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού
*την ενημέρωση των ίδιων των παιδιών για τους θεσμούς που τα προστατεύουν σε εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο
*την υποστήριξη οικογενειών στα όρια της φτώχειας
*την κινητοποίηση για την καταπολέμηση κάθε είδους διακρίσεων
*την παροχή ποιοτικής εκπαίδευσης
*την ενθάρρυνση για πρόσβαση στην εκπαίδευση εθνοτικών ή κοινωνικά αποκλεισμένων ομάδων
*την παιδική εργασία
*την ανάδειξη των προβλημάτων των παιδιών που ανήκουν σε ευαίσθητες ομάδες, όπως παιδιά μεταναστών, παιδιά πρόσφυγες, παιδιά παλιννοστούντων, παιδιά που νοσηλεύονται, παιδιά έγκλειστα σε ιδρύματα ή σε φυλακές ανηλίκων
*την ευαισθητοποίηση της κοινωνίας μας σχετικά με κάθε μορφής βία, την προσβολή, την εγκατάλειψη, την παραμέληση, την κακοποίηση, την κακή μεταχείριση ή εκμετάλλευση των ανηλίκων
*τον περιορισμό του καπνίσματος, του αλκοολισμού και της κατανάλωσης ουσιών από παιδιά
*το ασφαλές διαδίκτυο.
 
Επίσης συνεργάζεται με διεθνείς οργανισμούς και άλλες οργανώσεις και συλλόγους στη χώρα μας και στην Ευρώπη, οργανώνει μαθητικούς διαγωνισμούς, πραγματοποιεί εκδόσεις, βραβεύει μαθητές για τις πρωτοβουλίες τους, υποστηρίζει υλικά και ηθικά ευάλωτες ομάδες ανηλίκων και τις οικογένειές τους, οργανώνει σεμινάρια για εκπαιδευτικούς και γονείς, εκπαιδεύει εθελοντικές ομάδες, προωθεί δράσεις κοινωνικοποίησης.
 
Οι πόροι του «Δικτύου» προέρχονται αποκλειστικά από τις συμμετοχές και τις χορηγίες των μελών και φίλων, καθώς και από χειρονομίες κοινωνικής ευαισθησίας. Όλες οι χορηγίες αναρτώνται στην ιστοσελίδα μας και ανακοινώνονται στους 12 χιλιάδες φίλους μας. Περισσότερες πληροφορίες για τις δράσεις μας μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα μας www.ddp.org.gr.
 
Οι πρώτες ενδείξεις από τη λειτουργία του Εργαστηρίου Πολιτισμού, που εγκαινιάστηκε πριν από δώδεκα μήνες, είναι ότι ακόμη και σε περιόδους κρίσης σαν αυτή που ζούμε, όπου αναμφίβολα οι βασικές βιοτικές ανάγκες έχουν τον πρωτεύοντα ρόλο, οι πολιτισμικοί πόροι αποτελούν στο νου των εκπαιδευτικών και των γονιών όχι μόνο διέξοδο ή συμπληρωματικό στοιχείο της εκπαίδευσης αλλά βασική ανάγκη, αναπόσπαστη με την ανατροφή και ανάπτυξη των παιδιών.
 
H κατάσταση στην Ελλάδα
Η πιο πρόσφατη Έκθεση Αξιολόγησης της χώρας μας από την αρμόδια επιτροπή του ΟΗΕ τον Ιούλιο 2012 σχετικά με την κατάσταση των δικαιωμάτων του παιδιού και την εφαρμογή τους, δείχνει ότι τα προβλήματα είναι επίμονα, χρόνια, μεγάλα, θεσμικά και κοινωνικά. Ιδιαίτερα σήμερα, με τη διάλυση του κράτους πρόνοιας, τη φτώχεια και την ανεργία, τον κοινωνικό αποκλεισμό αλλά και το ρατσισμό, πάνω από το ένα τρίτο του παιδικού πληθυσμού βρίσκεται κάτω από τη μεγάλη απειλή. Το ίδιο συμπέρασμα προκύπτει και από την έρευνα του καθηγητή κ. Δημοσθένη Δασκαλάκη για λογαριασμό της Unicef σχετικά με την Κατάσταση των δικαιωμάτων του παιδιού στην Ελλάδα, 2012. Έχουμε υποχρέωση, επομένως, να συντονιστούμε όλοι καλύτερα ώστε να πετύχουμε την απολύτως αναγκαία διαμόρφωση ενός Σχεδίου Δράσης, καθώς και τη λειτουργία του Παρατηρητηρίου για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Τα δύο αυτά πρακτικά αλλά σημαντικά ζητήματα, αποτελούν ένα μικρό θετικό θεσμικό βήμα στη σταθερή διάγνωση των προβλημάτων και την εφαρμογή λύσεων, αλλά συντελούν και στην κοινωνική αυτοσυνειδησία και εγρήγορση που ενισχύει τη θετική δράση, μικρή ή μεγαλύτερη, τοπική ή ευρύτερη, ατομική ή συλλογική.
 
Μυρσίνη Ζορμπά
Πρόεδρος Δικτύου για τα Δικαιώματα του Παιδιού

dimokratianews

Παιδικό Άγχος: Συμπτώματα και Αντιμετώπιση

Παιδικό Άγχος: Συμπτώματα και Αντιμετώπιση
Στη σύγχρονη εποχή που ζούμε υπάρχουν πολλοί λόγοι και καταστάσεις που αγχώνουν ακόμα και τα μικρά παιδιά. Οι αιτίες ποικίλουν ανάλογα με την ηλικία του παιδιού. Για παράδειγμα το παιδί προσχολικής ηλικίας έχει άγχος αποχωρισμού ενώ το παιδί μεγαλύτερης ηλικίας έχει άγχος για τη σχολική επίδοση ή τις σχολικές εξετάσεις. Το άγχος όταν ξεπερνά από τα φυσιολογικά όρια γίνεται καταστροφικό για τη ζωή του παιδιού. Στην εφηβεία μάλιστα το άγχος μπορεί να οδηγήσει σε έλλειψη αυτοεκτίμησης, ακόμα και σε κατάθλιψη.
Το σημαντικό είναι οι γονείς να αναγνωρίσουν τα σημάδια του άγχους των παιδιών και να μπορέσουν να τα βοηθήσουν.
Ας δούμε τα πιο συνήθη συμπτώματα άγχους στα παιδιά:
- Μείωση όρεξης για φαγητό
- Άρνηση να πάει στο σχολείο
- Διαταραχές στον ύπνο π.χ. ενούρηση, αϋπνία, εφιάλτες, διακεκομμένος ύπνος
- Σωματικές ενοχλήσεις π.χ. συχνοί πονοκέφαλοι, πόνοι στην κοιλιά, εμετοί, έντονη εφίδρωση, δυσπεψία, κνίδωση, λιποθυμία
- Εκφράσεις ανησυχίας, αγωνία, δυσφορίας
- Έντονη απογοήτευση και φόβος ότι θα αποτύχει
- Επιθετικότητα προς τους άλλους ή προς τον εαυτό του
- Εκνευρισμός χωρίς συγκεκριμένο λόγο
- Απομόνωση από τους φίλους, αποφυγή κοινωνικών δραστηριοτήτων


Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς για να βοηθήσουν τα παιδιά:
- Τόνωση αυτοπεποίθησης και αυτοεκτίμησης! Προσπαθήστε να βρείτε λόγους να πείτε μπράβο στο παιδί σας, τονίστε τα θετικά τους και όχι τα αρνητικά τους, επιβραβεύστε την προσπάθεια και όχι μόνο το αποτέλεσμα – ακόμα και σε περίπτωση αποτυχία αναγνωρίστε την προσπάθεια τους
- Ακούστε το παιδί σας, βρείτε τρόπους προσέγγισης ώστε να σας μιλήσει για αυτά που το απασχολούν, πάντα με θετική διάθεση.
- Ενθαρρύνετε το παιδί σας να συμμετέχει σε κάποια αθλητική ή καλλιτεχνική δραστηριότητα, ανάλογα με τα ενδιαφέροντά του.
- Προσπαθήστε να μην μεταφέρετε στο παιδί τις δικές σας ανασφάλειες, φοβίες, άγχος για το μέλλον
- Μην συζητάτε μπροστά στα παιδιά θέματα της υγείας σας – τα παιδιά μεγαλοποιούν συνήθως αυτά που ακούνε, όπως επίσης και προβλήματα οικονομικά.
- Μην μαλώνετε μπροστά στα παιδιά σας- δύσκολο αλλά προσπαθήστε!
- Συζητήστε με τα παιδιά σας, μοιραστείτε δικές σας ιστορίες από την παιδική/ εφηβική σας ηλικία που μπορεί να βοηθήσουν.
- Όταν το παιδί σας μιλήσει για ένα πρόβλημα του μην μειώσετε το πρόβλημα του! Για σας μπορεί να φαίνεται ασήμαντο και γελοίο αλλά για το παιδί είναι πολύ σημαντικό και σοβαρό αφού του προκαλεί άγχος ή ανησυχία.
- Σε περίπτωση που το άγχος προκαλεί σοβαρά προβλήματα στη ζωή του παιδιού και βλέπετε ότι δεν μπορείτε να το βοηθήσετε, απευθυνθείτε στους ειδικούς.

Από μας θα εξαρτηθεί ο παράδεισος ή η κόλαση που θα χτίσουμε

Από μας θα εξαρτηθεί ο παράδεισος ή η κόλαση που θα χτίσουμε
Από ‘μας θα εξαρτηθεί το τελικό αποτέλεσμα.Από μας θα εξαρτηθεί ο παράδεισος ή η κόλαση που θα χτίσουμε.Η μοίρα μας βρίσκεται στα χέρια μας.
Οδυσσέας Ελύτης
Οι αλλαγές συμβαίνουν. Υπάρχει όμως επιλογή.Θα γίνουν με το δύσκολο ή με τον εύκολο τρόπο; Γιατί αυτός που έχουμε δοκιμάσει κατ’εξακολούθηση (απεργίες,πορείες,χημικά, θυμός,βρίσιμο,βία κ.α.) έχει αποτύχει παταγωδώς. Ώρες-ώρες έχω την εντύπωση πως είμαστε σαν κάποιον που χτυπάει το κεφάλι του κατ’επανάληψη στον τοίχο,και ελπίζει ότι θα σπάσει ο τοίχος..!
Λοιπόν,έχουμε κάποια πολύ δυνατά πλεονεκτήματα σαν λαός, που μπορούν να βοηθήσουν ως εφόδια για να προχωρήσουμε πέρα από το τέλμα. Καταρχάς, είναι η αρχαία ελληνική γραμματεία, μια σπουδαία παρακαταθήκη, μία πηγή, όπου ο καθένας μπορεί να ψάξει, να αναζητήσει, να διαβάσει σημαντικότατους φιλοσόφους που έχουν μιλήσει εμπειρικά & εκ βαθέων για την γνώση της Ψυχής, τις αξίες της Ζωής, και την Ύπαρξη.
Δεύτερον,είναι η παραδοσιακή μουσική του τόπου. Δεν ξέρω αν έχετε βρεθεί σε ελληνικό γλέντι, αλλά οι δονήσεις και τα ποσά απελευθέρωσης ενέργειας που συμβαίνουν είναι ασύλληπτα. Είμαι σίγουρος πως έχετε νιώσει τη γνησιότητα, την αυθεντικότητα και την Αλήθεια που εκφράζουν, σε σχέση με την εξωστρεφή μας φύση. Επιπλέον,οι Έλληνες έχουν ένα πολύ μεγάλο χάρισμα,το χιούμορ & το γέλιο. Πρόκειται για μια διαδικασία κάθαρσης, αναζωογόνησης,και δωρεάν λυτρωτική ψυχοθεραπεία!
Τέταρτον, η ελληνική γη έχει απίστευτες ομορφιές, είτε το χειμώνα με τον καθαρό βουνίσιο αέρα, είτε το καλοκαίρι με τις θάλασσες και τον λαμπερό ήλιο. Είναι σαν να κάνεις ντους από Φως και ξεπλένονται όλες οι τοξίνες! Η επαφή με τη φύση,μας κάνει να αισθανόμαστε πλήρεις.
Τέλος,οι Έλληνες ανέκαθεν ήμασταν άνθρωποι με φιλότιμο,ανοιχτόκαρδοι, και με συμπόνοια για τον καταπονεμένο,τον αδύναμο. Γιατί κι εμείς περάσαμε πολλές φορές στην ιστορία από αυτή τη δύσκολη θέση. Ήδη και αυτή τη φορά έχει αρχίσει να λειτουργεί η Ανθρωπιά, η Αλληλεγγύη & η Αγάπη. Αυτός ο τόπος έχει κάποια σημεία αναφοράς. Ας τα αξιοποιήσουμε για να αλλάξουμε το μέλλον της Ελλάδας, με ειρηνική δράση αυτή τη φορά.
Γιώργος Βασιλορεϊζης
Κοινωνιολόγος

Το Ψέμα γίνεται Αλήθεια και η Αλήθεια Ψέμα!

 Posted by  

Νοε 192013
 
αλήθεια και ψέμματα
Mια φορά και έναν καιρό ήταν δύο μυθικά πλάσματα, η Αλήθεια και το Ψέμα.
Η Αλήθεια ήταν πανέμορφη, όλος ο κόσμος την αγαπούσε και την έβαζε στο σπίτι του.
Από την άλλη το Ψέμα ήταν ένα κακάσχημο τέρας, που και μόνο στην όψη του τρόμαζε τους ανθρώπους και αναγκαζόταν να ζει κρυμμένο στις σπηλιές γιατί πάντα έβρισκε τις πόρτες του κόσμου κλειστές.
Έτσι λοιπόν το Ψέμα αποφάσισε να κηρύξει τον πόλεμο στην Αλήθεια… Τη συνάντησε σε ένα ξέφωτο και ξεκίνησε μια λυσσαλέα μάχη.
Δέκα μέρες και δέκα νύχτες πάλευαν ασταμάτητα, τα σπαθιά τους έβγαζαν φλόγες, τίποτα δεν σταμάταγε το Ψέμα μέχρι να νικήσει την Αλήθεια.
Η Αλήθεια πάλευε με όλη της την δύναμη. Η κούραση ήταν χαραγμένη στα πρόσωπα και των δύο, αλλά κανείς νικητής κανείς ηττημένος ακόμα.
Για μια στιγμή βρήκαν το κουράγιο να σηκώσουν και οι δυο τα σπαθιά τους, η ένταση ήταν στο ζενίθ, ο στόχος ήταν το κεφάλι του αλλουνού.
Τι τραγική σύμπτωση όμως, η Αλήθεια κατάφερε να κόψει το κεφάλι του Ψέματος και το Ψέμα να κόψει το κεφάλι της Αλήθειας…
Για μια στιγμή επικράτησε αμηχανία, άρχισαν να ψάχνουν στα τυφλά τα κεφάλια τους. Δυστυχώς όμως η Αλήθεια πήρε το κεφάλι του Ψέματος και το Ψέμα το κεφάλι της Αλήθειας.
Και έκτοτε ο κόσμος δυσκολεύεται να τα αναγνωρίσει.
Το Ψέμα γίνεται Αλήθεια και η Αλήθεια Ψέμα...
η πληγωμένη αλήθεια
_______
by Αντικλείδι , http://antikleidi.com

Δαμάζοντας τον εσωτερικό μας κριτή

Δαμάζοντας τον εσωτερικό μας κριτή
Όλοι μας έχουμε μια εσωτερική φωνή αυτοκριτικής. Για κάποιους ανθρώπους όμως, η φωνή αυτή είναι πιο δυνατή, αυστηρή, θυμωμένη και ακατάπαυστη. Πολλές φορές, άνθρωποι με κατάθλιψη κάνουν ιδιαίτερα έντονη αυτοκριτική και εμπλέκονται σε αρνητικούς εσωτερικούς διαλόγους με το αυστηρό αυτό κομμάτι του εαυτού τους το οποίο θα ονομάσουμε «εσωτερικό κριτή».
Η έντονη αυτοκριτική μπορεί να πηγάζει από τον τρόπο που μεγαλώσαμε.
Σε κάποιες περιπτώσεις , εάν οι γονείς ενός παιδιού είναι για παράδειγμα άμεσα επικριτικοί με τις αδυναμίες του και επιπλήττουν τυχόν αποτυχίες, το παιδί μεγαλώνοντας μπορεί να εσωτερικεύσει αυτή την αυστηρότητα και να την κάνει κομμάτι του εαυτού του. Σε άλλες περιπτώσεις, τα παιδιά μπορεί απλά να αισθάνονται ότι τα αγαπούν «υπό όρους». Η αγάπη υπό όρους δεν είναι απαραίτητο να εκδηλώνεται άμεσα . Μπορεί απλά να μεταδίδεται μέσα από το πώς είναι δομημένο το περιβάλλον της οικογένειας. Αν δηλαδή ο γονιός ενθουσιάζεται μόνο όταν το παιδί κατορθώνει κάτι ή δουλεύει σκληρά για κάτι και απογοητεύεται όταν δεν πετυχαίνει, τότε η συμπεριφορά αυτή εκλαμβάνεται ως κριτική για τα λάθη τους.
Συχνά, οι γονείς δεν είναι επικριτικοί με το παιδί αλλά με τους εαυτούς τους. Η συμπεριφορά των γονιών προς τους εαυτούς τους παίζει επίσης σημαντικό ρόλο. Εάν δηλαδή το παιδί ακούει συχνά τη μητέρα να λέει «πώς είναι δυνατόν να έκαψα το κέικ, πόσο ανίκανη είμαι», ή «πάλι λάθος τα έκανα όλα, τι χαζή που είμαι», το παιδί σιγά σιγά ταυτίζεται με αυτή τη θεώρηση και την εσωτερικεύει.
Βέβαια η αυξημένη τάση για αυτοκριτική δεν εξαρτάται μόνο απο την οικογένεια. Οι τάσεις αυτές διαμορφώνονται από το εκπαιδευτικό σύστημα, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και την σχεδόν «τελειομανή» κουλτούρα των καιρών μας που πολλές φορές μας κάνει να τοποθετούμε τους εαυτούς μας σε θέση διαρκούς σύγκρισης και ανταγωνισμού.
Κάποιοι, πιστεύουν ότι ο εσωτερικός τους κριτής τους κινητοποιεί να γίνουν καλύτεροι. Ίσως αυτό να είναι εν μέρει αλήθεια, αλλά με ποιό τίμημα; Συχνά, η έντονη αυτοκριτική συνδέεται με διαταραχές όπως η κατάθλιψη και το άγχος. Επίσης, η αυτοπεποίθηση και η θετική σκέψη είναι αποδεδειγμένα πιο ισχυροί κινητοποιητές της επιτυχίας αλλά και της ευτυχίας.
Εάν θέλεις να δαμάσεις τον εσωτερικό σου κριτή προσπάθησε:
• Να αντικαταστήσεις την αυτοκριτική με συμπονετικότητα και κατανόηση προς τον εαυτό σου. Σκέψου τι θα σου έλεγε ένας καλός φίλος στη δεδομένη κατάσταση, κάποιος που σε εκτιμά, σε αγαπά και θέλει να σε βοηθήσει. Κλείσε τα μάτια και σκέψου τι σημαίνει για σένα συμπονετικότητα. Πώς θα ήταν ένας απόλυτα συμπονετικός εαυτός; Τι θα σε συμβούλευε αυτό το γεμάτο κατανόηση κομμάτι του εαυτού σου που είναι εξαιρετικά ευαίσθητο στα συναισθήματα και τις ανάγκες σου; Πώς θα σου μιλούσε; Η συμπονετική φύση του εαυτού σου είναι ικανή να αναστρέψει τον αρνητικό, υπέρ κριτικό εσωτερικό σου μονόλογο σε έναν μονόλογο κατανόησης από τον οποίο απορρέει περισσότερη γαλήνη.
• Μίλα στον εσωτερικό σου κριτή. Εκείνον που σου λέει ότι δεν είναι είσαι αρκετά καλός, σε κατηγορεί και φουσκώνει τα σφάλματα σου. Εκείνον που δε σε αφήνει σε ησυχία και σε κάνει να αισθάνεσαι ανεπαρκής. Φαντάσου ότι αυτός ο κριτής έχει ανθρώπινη μορφή.
Πώς είναι; Μοιάζει σε κάποιον που γνωρίζεις; Πώς είναι η φωνή του; Ποιανού τη φωνή σου θυμίζει; Τι συναίσθημα κατευθύνει προς εσένα; Είναι θυμός, περιφρόνηση, άγχος; Ποιός είναι ο μεγαλύτερος φόβος του κριτή σου; Αφού αναγνωρίσεις το κριτικό κομμάτι του εαυτού σου, προσπάθησε να το δεις και αυτό με κατανόηση και συμπονετικότητα. Μίλα του όπως θα μιλούσες σε κάποιον που θες να βοηθήσεις: «Λυπάμαι που φοβάσαι τόσο πολύ ώστε να χρειάζεται να ξεσπάς με αυτόν τον τρόπο. Καταλαβαίνω το φόβο σου γιατί μας έχουν συμβεί τόσα πράγματα». Όταν μιλήσεις στον κριτή σου με αυτό τον τρόπο, ίσως παρατηρήσεις ότι δεν είναι παντοδύναμος. Αυτόματα τοποθετείς τον εαυτό σου σε θέση κυριαρχίας και ανωτερότητας απέναντι του. Ίσως να κατανοήσεις τον λόγο που αυτός ο κριτής ρίζωσε τόσο μέσα σου και διαρκώς θέλει να σου υπενθυμίζει κάτι.

• Αξιολόγησε τα λάθη σου με αντικειμενικότητα. Όλοι μας κάνουμε λάθη. Αντί όμως να κατηγορούμε ακατάπαυστα τον εαυτό μας για αυτά, είναι καλύτερο να στρέψουμε την προσοχή μας στο πώς μπορούμε να γίνουμε καλύτεροι. Αν για παράδειγμα, θεωρείς ότι η απόδοση σου σε μια συνέντευξη για δουλειά δεν ήταν τόσο ικανοποιητική όσο θα ήθελες και πιστεύεις ότι αυτός ήταν και ο λόγος που απορρίφθηκες για τη θέση, δεν έχει νόημα να σκέφτεσαι ακατάπαυστα πόσο ανεπαρκής είσαι. Σκέψου τι θα μπορούσες να κάνεις καλύτερα την επόμενη φορά.
Εάν δεν ξέρεις, προσπάθησε να μάθεις: ρώτα κάποιον που θεωρείς ότι μπορεί να σε βοηθήσει ή διάβασε κάποιο βιβλίο. Μια αποτυχία ή δύο δε σημαίνουν απαραίτητα ότι δε θα πετύχεις ποτέ. Απλά ίσως να χρειάζεται να αλλάξεις τον τρόπο με τον οποίο προσέγγισες την κατάσταση την πρώτη φορά.
• Φτιάξε μια λίστα με τα πράγματα που θα ήθελες να βελτιώσεις και τους πιθανούς τρόπους με τους οποίους μπορεί να γίνει αυτό. Επίσης σκέψου ποιά είναι τα δυνατά σου σημεία . Αν θέλεις, κράτησε ένα ημερολόγιο με τα θετικά/δυνατά σου στοιχεία. Πέρα από ανεπάρκειες, όλοι μας έχουμε και θετικά χαρακτηριστικά. Εάν σου φαίνεται δύσκολο στην αρχή, απλά προσπάθησε και δες το σα παιχνίδι.
• Συγχώρεσε τον εαυτό σου. Το έγραψα παραπάνω αλλά θα το ξαναγράψω: όλοι κάνουμε λάθη. Κάποια σημαντικά και κάποια λιγότερο σημαντικά. Κάποια με μεγαλύτερη επιρροή στη ζωή μας και στη ζωή των άλλων και κάποια με λιγότερη. Δεν έχει σημασία. Με το να τιμωρείς τον εαυτό σου όντας σκληρός μαζί του, με να αισθάνεσαι ενοχές ή απογοήτευση με τον εαυτό σου, δεν αλλάζεις κάτι. Είναι βέβαια ανθρώπινο, αλλά ως πότε; Συγχώρεσε τον εαυτό σου και εάν χρειάζεται και τους άλλους. Η πράξη της συγχώρεσης φέρνει συχνά την αίσθηση της ελευθερίας γιατί σε αποδεσμεύει από επίπονα συναισθήματα όπως ο θυμός ή η ενοχή.